STRESİN KAYGIDAN FARKI NEDİR, TÜRLERİ NELER?

Ancak stresin hayatınızı kontrol etmesine izin vermek; beden, ruh ve zihin sağlığınızı olumsuz etkileyebilir. Onunla ahenk içinde yaşamayı öğrenmek ve çeşitli yöntemler ile etkisini azaltmaya çalışmak, daha iyi hissetmeniz için size yardımcı olabilir. “Bu stres kaynağı beni gerçekten ne kadar etkiliyor?”, “Bu durumla başa çıkmak için neler yapabilir, kendimi nasıl destekleyebilirim?” ve “Stres nasıl azaltılır?” gibi soruların ışığında stres ile olan iletişiminize yapıcı yaklaşarak stresin pozitif etkileri konusuna farkındalık geliştirebilirsiniz.

Stres nedir?

Stres; olumsuz veya zorlu koşullardan kaynaklanan zihinsel ya da duygusal zorlanma, gerginlik durumu olarak tanımlanır. Tehdit edici, zorlayıcı veya bunaltıcı olarak algılanan durumlara verilen doğal bir tepkidir. Bu tepki kişileri farklı şekillerde etkileyebilir. İş, ilişkiler, mali durum, sağlık ve büyük yaşam değişiklikleri gibi çeşitli faktörlerden kaynaklanabilir. “Stres nedir?” sorusunu daha iyi anlamak için savaş ya da kaç tepkisi incelenebilir. Savaş ya da kaç tepkisi, vücudun stresli bir durumda verdiği doğal bir tepkidir. Bu tepki, tehlike veya tehdit algılandığında vücutta bazı fizyolojik değişikliklere neden olan adrenalin ve kortizol gibi bir dizi hormonun salınmasına yol açar.

Savaş ya da kaç tepkisi kişinin var olan tehdit karşısında ya mücadele etmesini ya da o ortamdan uzaklaşmasını sağlar. Vücudu hazırlar ve güçlendirir. Böylece kişi hayatta kalabilmek adına saldırmak veya kaçmak için harekete geçebilir. Kalp atış hızı artar, kan basıncı yükselir, solunum hızı artar ve kaslar gerginleşir. Bu fizyolojik değişiklikler, kişinin hayatta kalma şansını artırmak için önem taşır.

Bu tepki mekanizması sadece gerçek bir tehdit olduğunda değil, tehdit olma ihtimali algısı nedeniyle de devreye girebilir. Bu nedenle modern yaşamda sık sık stresli durumlarla karşılaşabilirsiniz ve bu tepki sürekli tetiklenebilir. Oysa modern yaşamda savaş ya da kaç tepkisi işlevsel değildir. Aksine uzun süreli stres, sağlığınıza zarar verecek faktörlerden biri olabilir ve fizyolojik değişikliklerin uzun süreli etkilerine yol açabilir. Bu nedenle savaş ya da kaç tepkisinin günlük yaşamda sık sık tetiklenmesi, kronik stresin bir belirtisi olabilir ve stresle başa çıkmak için farklı yöntemler kullanmak gerekebilir.

Stres yönetimi; genel sağlık, farkındalık ve esenlik için önemlidir. Stresin etkisini azaltmak için kullanılabilecek birçok yol bulunur. Egzersiz, rahatlama teknikleri veya zaman yönetimi gibi tekniklere ek olarak arkadaşlardan, aileden veya bir ruh sağlığı uzmanından destek almak; stresin zararlarını azaltmak için tercih edilebilir.

Stresin kaygıdan farkı nedir?

Çoğu zaman kaygı ile stres birbiri yerine kullanılıyor. Peki, stres ve kaygı nedir? Bu iki kavram birbiriyle ilişkili olmakla birlikte çeşitli açılardan farklı durumları açıklarlar. Stres, zorlayıcı veya talepkâr olarak algılanan belirli bir olay ya da duruma verilen tepkidir. Stres bozukluğu, onu tetikleyen faktörleri çözüldüğünde ortadan kalkar. Olumlu veya olumsuz olabilir ve insanları harekete geçmeye ya da ellerinden gelenin en iyisini yapmaya motive edebilir. Öte yandan kaygı; belirli bir nedeni olmayabilen kalıcı bir endişe, korku veya huzursuzluk hissi olarak tanımlanır. Kronik olabilir, kaygı bozukluğunu yaratan faktörler ortadan kalktıktan sonra bile kaygı devam edebilir.

Stres ve kaygı arasındaki bir diğer önemli fark ise fiziksel belirtileridir. Stres; kas gerginliği, baş ağrısı ve uyku güçlüğü gibi fiziksel semptomlara neden olabilir. Kaygı ise bu semptomların yanı sıra panik atak gibi daha yoğun fiziksel ve ruhsal hislere de yol açabilir. Stres ve kaygı farklı olsalar da birbirleriyle ilişkili olabilirler. Uzun süreli stres kaygıya yol açabilir ve kaygı da strese neden olabilir. Egzersiz, konu hakkında farkındalık geliştirmek ve terapi gibi sağlıklı başa çıkma stratejileri yoluyla aşırı stres ve kaygıyı yönetmek; bireylerin iyi olma hâlini korumalarına ve yaşam kalitelerini artırmalarına yardım edebilir.

Strese neden olan faktörler

“Stres neden olur?” diye düşünüyorsanız kendinize uygun yanıtı bulabilmeniz için birçok farklı faktörü incelemeniz gerekebilir. Bu noktada “Stresör nedir?” sorusu, merak edilebilir. Stresör, kişide strese neden olan durum ve baskılara verilen genel isim olarak adlandırılır. Stresörler incelenirken “Fiziksel ve psikolojik stresörler nelerdir?” sorusunu da detaylandırmak gerekir. Çünkü gürültü, çevre kirliliği, yiyecekten mahrum kalma gibi stresörler fiziksel; hayal kırıklığı ve yalnızlık gibi etmenler ise psikolojik stresör olarak adlandırılır.

Stres, şunlar da dâhil olmak üzere çok çeşitli faktörlerden kaynaklanabilir:

Çalışma hayatı: Gerçekçi olmayan iş talepleri, iş güvensizliği, uzun çalışma saatleri, görevleri veya programı üzerinde kontrol eksikliği, iş arkadaşlarıyla çatışma gibi işle ilgili diğer olumsuz faktörler; strese yol açabilir.

Kişisel ilişkiler: Eşler, aile üyeleri veya arkadaşlarla olan ilişki sorunları; özellikle çatışma veya belirsizlik içeriyorsa strese neden olabilir.

Finansal durumlar: Borç, işsizlik veya beklenmedik harcamalar gibi parayla ilgili sorunlar; önemli ölçüde stres yaratabilir.

Sağlık sorunları: Kronik hastalıklar, yaralanmalar ve diğer sağlık sorunları da stres belirtileri arasında yer alır.

Büyük yaşam değişiklikleri: Evlenmek, çocuk sahibi olmak, yeni bir şehre taşınmak veya sevilen birinin kaybını yaşamak gibi yaşamla ilgili büyük olaylar; stresli olabilir.

Çevresel faktörler: Gürültü, kirlilik ve hava koşulları gibi çevresel faktörler de strese katkıda bulunabilir.

Kişisel faktörler: Mükemmeliyetçilik, düşük öz güven, olumsuz düşünce kalıpları ve çekingenlik gibi karakter özellikleri de stres seviyelerini artırabilir.

Stres türleri

Stres türleri; kronik, akut ve episodik akut olarak üç başlıkta incelenir. Her stres türünün yönetmek ve onlarla başa çıkmak için farklı stratejiler gerektirebileceğini unutmamak gerekir.

Kronik stres

“Kronik stres nedir?” sorusu, süregelen yaşam zorlukları veya stres faktörleri nedeniyle daha uzun süre devam eden bir stres türü olarak cevaplanabilir. Fiziksel ve ruhsal sağlık üzerinde olumsuz bir etkiye sahip olabilir.

Akut stres

Akut stres, belirli bir durum veya olaya tepki olarak ortaya çıkan stres türüdür. Genellikle kısa sürelidir ve kişiyi harekete geçmek için motive etmede faydalı olabilir.

Episodik akut stres

Episodik akut stres, sık sık ortaya çıkan ve akut stres reaksiyonları örüntüsü ile karakterize edilen bir stres türü olarak açıklanır. Episodik akut stres yaşayan kişiler; yüksek stres, dağınık olma ve erteleme eğilimleri gösterebilirler.