ORTA DOĞU UZMANI ANLATTI: İRAN, DUBAİ'Yİ NEDEN VURDU?

Hafta sonu ABD ve İsrail’in İran’a yönelik ortak operasyonları, bölgedeki savaşı yeniden başlatırken İran’ın dini liderinin ölümüne yol açtı. Tahran, misilleme olarak İsrail’in yanı sıra Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan, Umman, Bahreyn, Kuveyt ve Katar’a yüzlerce balistik füze ve insansız hava aracı saldırısı düzenledi; bu saldırılar nedeniyle bölgedeki uçuşlar durduruldu. Söz konusu ülkeler, ABD ve İsrail’in operasyonlarıyla resmi olarak koordinasyon içinde değildi.

Deakin Üniversitesi'nden Orta Doğu uzmanı Andrew Tomas, İran hükümetinin Dubai'yi neden hedef aldığını açıklayan bir yazı kaleme aldı. The Conversation'ın yayınladığı yazıdan satır başları şu şekilde:

İran hükümeti, bu hamleyi komşularına erken ve ağır maliyetler yüklemek ve bölgedeki genel istikrarı bozmak amacıyla kasıtlı olarak yaptı. Bölge ülkeleri arasında, İran görece büyük ve güçlü bir askeri güç olmasına rağmen Tahran pek sevilmiyor; en iyi ihtimalle rakip, en kötü ihtimalle düşman olarak görülüyor. Suudi Arabistan ve İran, Yemen’de on yılı aşkın süredir vekâlet savaşında karşı karşıya. İran ayrıca geçen yıl Aralık ayında Bahreyn üzerinde tarihsel hak iddiasında bulundu.

Diğer Körfez ülkeleri – Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt, Umman ve Katar – İran ile daha pragmatik ilişkiler kurarak diplomatik kanalları açık tutuyor ve Körfez İşbirliği Konseyi içindeki anlaşmazlıklara arabuluculuk teklif ediyor. Ancak İran, bu ülkelerle doğrudan askeri çatışmaya hiç girmedi.

Peki neden bombalar gönderildi?

Neredeyse tüm Körfez ülkeleri, ABD ile güvenlik garantileri taşıyor ve ABD askeri üslerine ev sahipliği yapıyor. İran, bunları vurmanın en etkili misilleme yollarından biri olduğunu düşünüyor. Özellikle Bahreyn’deki üs, ABD Beşinci Filo Karargahı olarak stratejik öneme sahip. Katar’daki Doha yakınlarındaki Al Udeid Hava Üssü de İran füzelerinin hedefindeydi; burada ABD Merkezi Komutanlığı (US-CENTCOM) ve 10 bin ABD askeri bulunuyor.

Ancak İran, ABD’nin erken uyarı sistemlerinin ne kadar gelişmiş olduğunun farkında ve altyapıya ciddi zarar vermeyi beklemiyor.

Ama amaç ne?

İran’ın stratejisi, bölgeyi istikrarsızlaştırmak ve komşularının bunu hissetmesini sağlamak. Operasyonlar devam ederse, Körfez’in görece barış ve refahının sona ereceğini fiilen ilan ediyor. İran, komşularının bunu ABD ve İsrail’in seçilmiş savaşı olarak görmesini ve kendilerinin çatışmaya sürüklendiğini anlamasını hedefliyor. Körfez ülkeleri, ya ABD ile ittifaklarını güçlendirecek ya da gerilimi azaltmak için adım atacak.

Bu stratejinin işe yarayıp yaramayacağı belirsiz. Körfez ülkelerinin operasyonlara daha fazla dahil olması, İran’a daha yoğun askeri baskı getirebilir. Öte yandan, son iki yılda Körfez ülkeleri ile İsrail arasındaki gergin ilişkiler, birçok ülkenin daha fazla müdahil olmasını engelleyebilir.

İran, bu stratejiyi sonsuza kadar sürdüremez. Bölgedeki en geniş ve çeşitli füze arsenaline sahip olmasına rağmen er ya da geç cephanesi tükenecek. Diğer ülkeler beklemeyi tercih edebilir.

İran’ın uzun süredir uyguladığı “ileri savunma” stratejisi, sınırlarından uzaktaki hedefleri vurarak ulaşabileceği derinliği göstermeyi amaçlıyor. Drone ve füze kullanımı, rejimin sessiz kalmayacağını tüm dünyaya ilan etme yolu.

Bölgeyi kaosa sürüklemek

İran’ın Yemen, Irak ve Lübnan’daki bağımsız ama Tahran’a bağlı milis ağları da stratejiyi destekliyor ve uzun vadeli gerilla eylemleriyle İran’ın hedeflerini sürdürebilir. Lübnan’daki Hizbullah, İsrail’e roketler attı; bu, Lübnan sınırında yeni çatışma cephesi açtı.

Hürmüz Boğazı, dünya petrolünün %20’sinin geçtiği bir geçit olarak İran’ın silahlandırabileceği bir diğer alan. Boğazda iki petrol tankeri saldırıya uğradı ve Brent petrol fiyatı %13 arttı.

Bu saldırılar, 2024 ve 2025’te yapılan hesaplı gerilimi azaltıcı saldırılardan farklı olarak, rejimin hayatta kalma mücadelesinin bir göstergesi. İran, tüm bölgeyi kaos, belirsizlik ve istikrarsızlığa sürükleyerek kendisini korumaya çalışıyor. Minimum hedefi ise tüm taraflar üzerinde siyasi sonuçlar yaratmak. Rejimin bu sonuçları görmek için yeterince uzun süre hayatta kalıp kalamayacağı ise belirsiz.